Bu tekerlemenin kökeninin nereden kaynaklandığı ile ilgili ben şahsen net bir bilgiye ulaşamadım. Genel olarak kullanıldığı ortam, Türkçede ‘ya hep, ya hiç’ veya ‘ya olur ya olmaz’ gibi bir restleşmenin içinde değerlendiriliyor. Bunun Kürtçe bir deyim olduğunu savunanlar olsa da somut bir bilgi değil.
Yeni kuşak deseniz bu satırları okursa zaten meraktan öte okumayacak. Ama yaşı 40-60 ve üstü olanlar bu tekerlemeyi yaşamları içinde sıklıkla, büyük olasılıkla bir alışkanlık içinde kullanmışlardır ya da en azından duymuşlardır.
Nedir Ya Herro ve Ya Merro?
Neden geçmiş dönemlerde bu tekerleme ağızlarda adeta sakız olmuştur? Gerçekten ya hep, ya hiç demek mi?
Bu soruların cevabını araştırırken aklıma Amasya’da yaşadığım mahallemizde bakkallık yapan Hami ile Kani geldi. Oradan Habil ile Kabil’e sıçradım. Habil ile Kabil olayını biliyorsunuzdur zaten. Hz.Adem’in çocukları, hani iki kardeşten birinin diğerini öldürdüğü hikaye. Belki de ‘Ya Herro, Ya Merro’ ilk orada başladı.
Hami ile Kani’yi benimle birlikte Amasya Şamlar Mahallesi’nde yaşadığım yaşıtım insanlar iyi bilir. Hami sessiz sedasız, mütevazi küçücük bir bakkal dükkanı işletirdi. Bir esnaftı ve bir saygınlığı vardı. Kani ise ondan daha büyük ve çeşit olarak daha fazla ürün pazarlayan hemen Hami’nin yanında daha geniş bir dükkân işletiyordu. O da eşraftandı. Tarihlerin 1965’lı yılları gösterdiği bir günde duyduk ki Hami ile Kani kapışmışlar. Hami ufak tefek, Kani ise deyim yerindeyse ızbandut gibi bir adam. Bizler o tarihlerde çocuğuz tabii. Kavgaya direk müdahil olma gibi bir konumda değiliz, uzaktan izliyoruz. Gönlümüz Hami’den yana.
Çok geçmeden çevreden gelen büyükler kavga edenleri ayırdı. En çok da o ufak tefek Hami’yi Kani’nin üstünden almakta zorlandılar. Hami ayrışmadan sonra şunu söylemişti; hiç unutmam,”Ya herrü, ya merrü; ya Hami, ya Kani. Bundan sonra Şamlar Mahallesi sana da, bana da dar.” Kavganın nedenini sorarsan büyüklerimizden öğrendik ki; Kani dükkânını büyütmek ve mahallede tek olmak istiyormuş ve Hami’ye, “Sat burayı bana” diye teklif götürmüş. Elbette yok pahasına. Hami ne rakam verilirse verilsin kabul etmemiş. Sonunda tehditler birbiri ardına gelmiş. İş bununla da kalmamış Kani, eko-siyasi gücünü kullanıp devletin ilgili tüm kurumlarını Hami’nin üstüne salmış. İşte kıyamet de o zaman kopmuş. O kısa boylu mütevazi Hami, Kani’nin tepesine o zaman binmiş.
Başta da belirttiğim gibi bu tekerlemenin nereden, nasıl kaynaklandığı yönünde net bir bilgiye ulaşmak mümkün olmadı. Ama Hami ile Kani’yi iyi tanırdım. Orada şahit olduğum Hami’nin anlatmak istediği ve uyguladığı, “kaybedecek hiçbir şeyi olamayan biri”nin psikolojisi içinde değerlendirilmeli, diye düşünüyorum.
Bu bağlamda bu ülkenin başbakanı ile Tekel işçileri, ‘ya herro, ya merro’ kavşağına geldiklerinde, Hami gibi küçük yapılı bir adamın, Kani gibi cüsseli birini alaşağı edip tepesine bindiğini de aklı olan göz ardı etmemeli.
Merak edenler için ulaştığım bir bilgiyi de paylaşmak isterim. Herro Ve Merro gerçek ve Lüblanlı Hristiyan iki kardeş. Şu an torunları Amerika’da yaşıyorlar. Bu deyimin dilimize Osmanlı’nın hüküm sürdüğü yıllarda girdiği yönünde görüşler var.
Ya Herro, Ya Merro’nun ikinci bir versiyonu da var. O da aynı kadına aşık olan iki kardeş için kadına tercih hakkını kullanması istemi. Ya Herro’yu, ya da Merro’yu tercih edeceksin. İkisi birden olmaz! Aslında, galiba burada sorulması gereken de şu olmalı:
Trivago ile otel fiyatlarını karşılaştırabilir ve online rezervasyon yapabilir, tüm otel yorumlarını okuyabilirsiniz. Trivago sistemi Booking.com, Hotels.com, Venere, Expedia ve Ahtapot gibi çeşitli bilinen online rezervasyon web sitelerinin fiyat oranlarını karşılaştırır ve en uygun otel fiyatını bulmanızı sağlar.“
Emperyalist işbirliği!
